Skip to main content

Op zoek naar een Germaanse spiritualiteit

 

young-man-1281295_1920 with Rune Circle 02

 

Is een nieuwe beleving van de Germaanse spiritualiteit mogelijk? En waarom is deze van belang voor ons moderne Nederlanders?

 

Waarom zou een mens van nu zich bezighouden met de oude Germaanse spiritualiteit? De reden is, dat wij nog steeds Germanen zijn, maar dat we zijn vervreemd van onze diepste aard. Het Christendom en de Verlichting hebben ons denken verduisterd. We hebben geen woorden en geen denkbeelden meer die onze ervaring met de wereld goed kunnen uitdrukken. De grenzen van je taal zijn de grenzen van je wereld. Als je iets niet goed onder woorden kunt brengen, kun je er niet goed over nadenken, en dan neem je de verkeerde besluiten. De beeldtaal van de Germanen lijkt in het begin misschien merkwaardig, maar dat komt dus juist omdat wij vervreemd zijn van onze wortels.

Hoe kunnen we nu de authentieke Germaanse spiritualiteit op het spoor komen? Er is een gebrek aan schriftelijke bronnen. De sagen werden mondeling overgeleverd. Het runenschrift werd spaarzaam gebruikt, en meestal op hout, dat snel vergaat. Wat wij weten over de Germaanse spiritualiteit is grotendeels opgeschreven door buitenstaanders.

Onze oudste bronnen zijn verslagen van Romeinse schrijvers, zoals Tacitus en Julius Caesar. We moeten wel bedenken dat hun verhaal vaak gekleurd is door politieke motieven.

De belangrijkste bronnen zijn de overgeleverde sagen en gedichten, met name van de ‘Edda’. Dit is een verzameling gemaakt door een Christen op IJsland, toen het land nog maar pas overgegaan was tot het Christendom. Hoewel de schrijver vrij positief staat tegenover het heidense erfgoed, moeten we toch rekening houden met Christelijke invloed. Bovendien moeten we uitkijken de Edda niet als een soort Bijbel te beschouwen. Het heidendom is heel pragmatisch. Waar is, wat werkt. De verhalen geven wel een denkrichting aan, maar zijn niet absoluut. In het heidendom bestaan er geen ketters. Je was heiden vanwege je geboorte in een bepaalde Germaanse stam, niet vanwege je geloof. Er waren zelfs ‘atheïstische’ heidenen.

Onze derde bron is het vroege Christendom. De christelijke bekering had in de eerste eeuwen weinig om het lijf. Christus was voor de meeste Germanen gewoon een toevoeging aan de goden die ze al hadden. Een zekere bisschop Beda protesteerde er bijvoorbeeld tegen dat aan het koninklijke hof een Christelijk en een heidens altaar broederlijk naast elkaar stonden. De kerk had ook niet de organisatie om het hele volk in haar leer te onderwijzen.

Bovendien paste de kerk haar propaganda zeer sterk aan de gedachtewereld van de Germanen aan. In plaats van de oorspronkelijke verhalen uit de Bijbel gebruikte ze navertellingen zoals bijvoorbeeld de ‘Heliand’. Hierin wordt Christus voorgesteld als een soort oorlogsheld. En de apostelen als leenmannen tegenover hun heer. Het bidden met gevouwen handen gaat terug op het Germaanse gebaar van de leenman tegenover zijn heer. Hierbij werd de zwaardhand vastgehouden door de linkerhand. Hij maakte zichzelf weerloos en gaf zichzelf over aan de bescherming van zijn heer. We kunnen zeggen dat juist in de confrontatie met het binnendringende Christendom de Germaanse spiritualiteit extra duidelijk belicht wordt.

Dbachmann - Indo-European expansion 4000–1000 BC according to the Kurgan hypothesis
D. Bachmann – Indo-European expansion 4000–1000 BC (Kurgan hypothesis)

De Indo-Europese overlevering vormt ook een belangrijke bron. De Germanen stammen af van de Ariërs, een volk dat ten noorden van de Zwarte Zee leefde, en dat tussen 2500 en 1000 voor onze jaartelling Europa, Iran en Noord-India veroverde. Zij werden hierbij geholpen door de uitvinding van de door paarden getrokken strijdwagen. De volkeren die van hen afstammen vertonen nog steeds veel genetische, taalkundige en religieuze verwantschap. In Noord-India zijn de tradities al heel vroeg schriftelijk vastgelegd. Geschriften zoals de ‘Rig Veda’ kunnen door hun verwantschap een licht werpen op de Germaanse overlevering.

Tenslotte kunnen we kijken naar volksverhalen en gebruiken. De gebroeders Grimm hebben bijvoorbeeld heel veel tradities vastgelegd. We moeten echter sterk rekening houden met de eeuwenlange Christelijke invloed.

Hoe kunnen we op deze basis nu komen tot een nieuwe beleving van de Germaanse spiritualiteit?

Allereerst zal ieder voor zich moeten bepalen hoe hij de godenwereld interpreteert. Je kunt de goden zien als beeld van de natuurkrachten, van maatschappelijke krachten, of krachten in je onderbewustzijn (archetypen). Ik neig zelf tot een animistisch wereldbeeld, waarbij de goden en andere geestelijke wezens een zelfstandig bestaan hebben. In praktische uitwerking maakt dit alles niet veel verschil.

Het lezen van de sagen uit de Edda lijkt mij essentieel. Daarbij gaat het niet om feitenkennis, maar om contact met het Germaanse levensgevoel. Daarom kun je een bepaald verhaal of gedicht eindeloos herlezen. Vaak geeft zelfs al de klank van de taal of een enkel woord de smaak van dit levensgevoel. Met name de prachtige Eddavertaling van Jan de Vries heeft bij mij deze uitwerking. Daarbij geef ik wel de voorkeur aan de Nederlandse godennamen, zoals Wodan en Donar in plaats van de Noorse Odin en Thor. Dit ‘herkauwen’ van de teksten is op zich al een vorm van spiritualiteit.

Geïnspireerd door dit levensgevoel kunnen we dan komen tot verering of tot navolging. De verering kan betrekking hebben op de goden, maar ook op de voorouders. We zouden een god zelfs kunnen zien als een soort supervoorouder, een levendig beeld of archetype waarin de kwaliteiten van onze voorouders zijn verzameld en tot leven gekomen.

Verering moeten we bij de Germanen niet te hoogdravend opvatten. Zij  lijkt op de feodale relatie tussen de leenman en zijn heer. Ieder moet zijn aandeel leveren. Volgens de Germanen verplicht het aannemen van een geschenk tot een wederdienst. Als dus een mens iets opoffert of geeft aan de godheid, zoals tijd, eten of drinken, dan is deze verplicht tot een zekere wederdienst. De grens tussen verering en magie is vaag. Magie, waarbij je eigenmachtig je wil aan een situatie oplegt, is overigens bij de Germanen volstrekt gebruikelijk en aanvaard. Zowel de voorouders als de goden kunnen we vereren door bijvoorbeeld een kaarsje en wierook te branden, of een heilsdronk uit te brengen.

Maakt het voor de verering uit dat een deel van onze voorouders Christen was? Niet echt. De goden en voorouders blijven trouw aan de verwanten van de stam, los van hun geloof. Alleen is het  natuurlijk wel heel gunstig voor iemand als hij deze solidariteit beantwoordt!

Naast verering kunnen we ook geïnspireerd worden tot navolging. We kunnen onze voorouders navolgen door een voorbeeld te nemen aan hun moed en inspanning. De goden kunnen we navolgen door de goddelijke wijsheid en kracht in onszelf te cultiveren.

In de Edda staat het verhaal hoe Wodan inzicht kreeg in de geheimen van de wereld. Hij hing negen dagen aan een boom, zonder eten of drinken, en verwond door een speer. Hij ‘offerde zichzelf aan zichzelf’, staat er. Hierdoor kwam hij in een andere geestelijke toestand, en hij doorzag het mysterie van de wereld. Dit mysterie (‘runa’ in het Oudnoors) is uitgedrukt in de runenreeks. De runen zijn dus veel meer dan alleen maar schrifttekens. Het is waarschijnlijk dat dit verhaal een uitdrukking is van een Germaans inwijdingsritueel.

Er zijn veel mogelijkheden de goden na te volgen in dit streven naar ‘verlichting’, wat ik interpreteer als pure waarneming, bevrijd van onze vooroordelen. Ik ga zelf hiervoor te rade bij een verwante Indo-Europese traditie, namelijk het Boeddhisme. Dit heeft de praktijk gecultiveerd die wij in het Westen aanduiden met het Japanse woord ‘Zen’. Hierbij wordt een bepaalde zithouding ingenomen, waarvan de rechte, gestrekte rug het essentiële onderdeel is. Sommigen zien zelfs in de boom van Wodan een beeld voor deze gestrekte rug. De beoefenaar laat in deze houding alle gedachten voorbijgaan. Telkens als er een gedachte opkomt laat hij deze weer los. De gedachteloze, pure waarneming duurt vaak maar heel kort. De beoefenaar maakt echter toch gaten in de deken die de kletsende geest over zijn waarneming legt. Mijn ervaring is dat deze beoefening zowel subtiele inzichten geeft als je energie en daadkracht versterkt.

Wijsheid kunnen we ook zoeken door het raadplegen van de runen. We kunnen proberen de toekomst te voorspellen, maar dit is geen eenvoudige zaak. Het lijkt waardevoller om de runen om inzicht te vragen in onze levenssituatie. Door het werken met de runen krijg je ook een steeds dieper inzicht in de Germaanse mystieke kijk op de wereld.

Ik heb een aantal manieren voorgesteld om te komen tot een Germaanse spiritualiteit. Niet iedereen zal alles aanspreken. Het minimum lijkt mij om af en toe wat sagen te lezen, en te denken aan je voorouders. Goede films kunnen ook helpen, al moeten we beducht zijn voor de verderfelijk invloed van Hollywood. De toetssteen moet altijd de echte overleving zijn. Dan kan dit alles een grote steun zijn bij het afbreken van allerlei denkpatronen die de propaganda bij ons erin gehamerd heeft.

 

Reyn til Runa!

(zoek het mysterie)

– Bijeenkomsten –

Elke maand organiseert Erkenbrand bijeenkomsten waar schrijvers en lezers van Erkenbrand elkaar kunnen ontmoeten. We streven naar een discussie op niveau en naar gezelligheid. Meer informatie vind je hier.

 

Alle afbeeldingen zijn afkomstig van wikimedia.org

4 thoughts to “Op zoek naar een Germaanse spiritualiteit”

  1. Moedig initiatief Reinout, en wat mij betreft een prima aanzet!
    Ik ben met samen met iemand bezig met een vergelijkbaar onderzoek, zij het dat wij het iets anders aanpakken dan jij: wij bekijken het meer geestelijk-inhoudelijk. Het interessante van jouw artikel is, dat het direct al wat laat zien van de Germaanse ziel. Zeer leerzaam dus.
    Wat erg aansluit op mijn opvatting, is wat je schreef over verlichting als pure waarneming, bevrijd van vooroordelen. Ook wat je schreef over het voorbij laten gaan van gedachten en de kletsende geest die een deken legt over de pure waarneming spreekt mij zeer aan.

    Ik weet niet of je het volgende boekje al hebt gelezen, maar wellicht dat je het kunt gebruiken:
    https://archive.org/details/NoordrasEnReligieJCNachenius

    Succes verder en ik hoop dat er een vervolg komt op je artikel!

    1. Dank je wel voor je reactie! Er komt zeker een vervolg op mijn artikel. Dank je voor het boek. Dat zal zeker aan bod komen in mijn verdere studie!

  2. Hier iemand die erg is geinterresseerd in de krachtcultuur van onze voorouders, vandaar dat ik even deze reactie plaats… Is dit een onderwerp waar binnen Erkenbrandse kringen over wordt gepraat? Zijn er meer mensen met dit gedachtengoed/interresse?

    Mvgr

    1. Beste Haphina, mijn praatje en artikel konden op veel belangstelling rekenen, dus ik denk zeker dat we ons hier verder in zullen verdiepen! Ik zal ook met verdere artikelen op dit terrein komen.

Reacties zijn gesloten.